* '''Целосна техничка документација:''' [[attachment:Индекси и оптимизација на прашалници.pdf|Преземи .pdf документ]]

=== VIEW 1: vw_active_driver_status ===
Опис на погледот (View): vw_active_driver_status
Овој поглед (View) служи како централизиран извор на информации за сите моментално активни возачи во системот. Тој ги спојува динамичките податоци за нивната моментална локација и достапност со статичките податоци за нивниот профил, возило и ценовна политика.

Што прави овој поглед?

Консолидација на податоци: Ги поврзува табелите active_drivers, drivers, locations, status, vehicle_ownership, vehicle_types, vehicles_model и pricing_rules.

Филтрирање: Ги прикажува исклучиво возачите чиј статус е поставен како 'active'.

Детализација: Обезбедува целосна слика за возачот – од неговиот рејтинг и контакт податоци, преку моменталната улица и населба каде што се наоѓа, па сè до спецификите на неговото возило (бренд, модел, боја, таблички) и соодветната тарифа (почетна цена и цена по километар) која се применува за тој тип на возило.

Организација: Резултатите се подредени по идентификатор на возачот, што овозможува брз преглед и анализа на достапноста во реално време.
{{{#!sql
CREATE OR REPLACE VIEW vw_active_driver_status
            (driver_id, driver_name, driver_phone, driver_rating, is_available, working_start,
             current_location_id, grad, naselba, current_street, vehicle_plate, vehicle_color,
             vehicle_model, vehicle_class, vehicle_brand, base_price, price_per_km, driver_status)
AS
                        SELECT d.driver_id,
                                 d.name         AS driver_name,
                                 d.phone        AS driver_phone,
                                 d.rating       AS driver_rating,
                                 ad.is_available,
                                 ad.working_start,
                                 l.location_id  AS current_location_id,
                                 l.grad,
                                 l.naselba,
                                 l.ulica        AS current_street,
                                 vo.plate       AS vehicle_plate,
                                 vo.color       AS vehicle_color,
                                 vt.type_name   AS vehicle_model,
                                 vt.description AS vehicle_class,
                                 vm.model       AS vehicle_brand,
                                 pr.base_price,
                                 pr.price_per_km,
                                 s.status_text  AS driver_status
FROM active_drivers ad
         JOIN drivers d ON ad.driver_id = d.driver_id
         JOIN locations l ON ad.current_location_id = l.location_id
         JOIN status s ON d.status_id = s.status_id
         LEFT JOIN vehicle_ownership vo ON ad.vehicle_ownership_id = vo.vehicle_ownership_id
         LEFT JOIN vehicle_types vt ON vo.vehicle_type_id = vt.vehicle_type_id
         LEFT JOIN vehicles_model vm ON vt.vehicles_model_id = vm.vehicles_model_id
         LEFT JOIN pricing_rules pr ON vt.vehicle_type_id = pr.vehicle_type_id
WHERE s.status_text::text = 'active'::text
ORDER BY d.driver_id, pr.base_price DESC;

select * from vw_active_driver_status;
}}}

=== VIEW 2: vw_ride_details ===
Овој поглед овозможува целосна транспарентност и историски преглед на секое возење во системот. Тој ги агрегира сите клучни информации за едно возење во една единствена, лесно читлива табела, елиминирајќи ја потребата од комплексни JOIN операции при секое генерирање на извештај или пребарување.

Што прави овој поглед?

Релациска синтеза: Ги поврзува податоците за корисникот (Users), возачот (Drivers), возилото (Vehicle_ownership), локациите на поаѓање и пристигнување (Locations), како и статусот на возењето.

Хронологија и перформанси: Обезбедува целосна временска секвенца на возењето (request, pickup, start, end_time), што е клучно за пресметка на времето на чекање и времетраењето на самото возење.

Финансиска транспарентност: Ги вклучува деталите за поминатата дистанца, евентуалните попусти и конечната цена, олеснувајќи ја финансиската анализа.

Географска прецизност: Ги детално ги прикажува координатите и адресните податоци за почетната и крајната дестинација.

Оптимизација на перформансите:
Со цел да се обезбеди брзо пребарување на историјата на возењата, имплементирани се специфични индекси:

idx_rides_user_id: Оптимизирање на пребарувањата за корисници (кога корисникот ја проверува својата лична историја на возења).

idx_rides_driver_id: Оптимизирање на пребарувањата за возачи (кога возачот ја проверува својата работна историја).

{{{#!sql

CREATE OR REPLACE VIEW vw_ride_details AS
SELECT
    r.ride_id,
    -- Korisnik
    u.user_id,
    u.name                                  AS user_name,
    u.phone                                 AS user_phone,

    -- Vozac
    d.driver_id,
    d.name                                  AS driver_name,
    d.phone                                 AS driver_phone,
    d.rating                                AS driver_rating,

    -- Avto
    vo.plate       AS vehicle_plate,
    vo.color       AS vehicle_color,
    vt.type_name   AS vehicle_model,
    vt.description AS vehicle_class,
    vm.model       AS vehicle_brand,

    -- Pickup lokacija
    lp.grad                                 AS pickup_grad,
    lp.naselba                              AS pickup_naselba,
    lp.ulica                                AS pickup_ulica,
    lp.broj                                 AS pickup_broj,
    lp.latitude                             AS pickup_lat,
    lp.longitude                            AS pickup_lng,

    -- Dropoff lokacija
    ld.grad                                 AS dropoff_grad,
    ld.naselba                              AS dropoff_naselba,
    ld.ulica                                AS dropoff_ulica,
    ld.broj                                 AS dropoff_broj,
    ld.latitude                             AS dropoff_lat,
    ld.longitude                            AS dropoff_lng,

    -- Vremijna sekvenca
    r.request_time,
    r.pickup_time,
    r.start_time,
    r.end_time,

    -- Cena i distanca
    r.distance_km,
    r.discount_percentage,
    r.final_price,

    -- Status na voznata
    s.status_text                           AS ride_status

FROM Rides r
         LEFT JOIN Users u        ON r.user_id                = u.user_id
         LEFT JOIN Drivers d      ON r.driver_id              = d.driver_id
         JOIN Locations lp   ON r.pickup_location_id     = lp.location_id
         JOIN Locations ld   ON r.dropoff_location_id    = ld.location_id
         JOIN Status s       ON r.status_id              = s.status_id
         LEFT JOIN vehicle_ownership vo ON r.vehicle_ownership_id = vo.vehicle_ownership_id
         LEFT JOIN vehicle_types vt ON vo.vehicle_type_id = vt.vehicle_type_id
         LEFT JOIN vehicles_model vm ON vt.vehicles_model_id = vm.vehicles_model_id
;

select * from vw_ride_details;


select * from vw_ride_details where user_id = 1;
CREATE INDEX idx_rides_user_id 
    ON rides(user_id DESC NULLS LAST);

   
select * from vw_ride_details where driver_id=56;
CREATE INDEX idx_rides_driver_id 
	ON rides(driver_id DESC NULLS LAST);
   
DROP INDEX idx_rides_user_id;
DROP INDEX idx_rides_driver_id;
}}}


== VIEW 3: vw_payment_history ==
Овој поглед претставува централен регистар на сите финансиски трансакции во рамките на такси апликацијата. Тој овозможува брз преглед на тоа кој, колку и на кој начин платил за конкретно возење, вклучувајќи ги и пресметките за попусти.

Што прави овој поглед?

Финансиска анализа: Ги поврзува табелите Payments, Rides и Payment_methods за да даде јасен увид во начинот на плаќање (готовина или картичка) и статусот на трансакцијата (дали е успешна, неуспешна или рефундирана).

Пресметка на вредност: Покрај конечниот износ (amount), погледот динамички го пресметува износот пред попустот (amount_before_discount), што е од суштинско значење за сметководствени извештаи и евалуација на маркетинг кампањите.

Контекстуални информации: За секоја уплата, погледот автоматски ги повлекува деталите за корисникот, возачот, траекторијата на возењето (адреси) и брендот на користеното возило.

Статусна транспарентност: Ги комбинира статусот на плаќањето (payment_status) и статусот на самото возење (ride_status), што овозможува откривање на неконзистентности во системот.

Оптимизација на перформансите
За да се забрза пребарувањето на големиот број трансакции во базата, дефинирани се индекси за оптимизација:

idx_payments_ride_id: Оптимизира пристап до плаќањето преку идентификаторот на возењето (честа операција при проверка на детали за конкретен налог).

idx_payments_date: Оптимизира филтрирање на уплати по временски периоди (на пр. дневни, месечни или годишни финансиски извештаи).

{{{#!sql
CREATE OR REPLACE VIEW vw_payment_history AS
SELECT
    p.payment_id,

    -- Korisnik
    u.user_id,
    u.name                                  AS user_name,
    u.phone                                 AS user_phone,

    -- Ride info
    r.ride_id,
    r.request_time                          AS ride_requested_at,
    r.start_time                            AS ride_started_at,
    r.end_time                              AS ride_ended_at,
    r.distance_km,

    -- Adresa kratko
    lp.naselba  || ' - ' ||
    lp.ulica    || ' '   || lp.broj         AS pickup_address,

    ld.naselba  || ' - ' ||
    ld.ulica    || ' '   || ld.broj         AS dropoff_address,

    -- Vozac
    d.driver_id,
    d.name                                  AS driver_name,

    -- Avto
    vo.plate       AS vehicle_plate,
    vt.type_name   AS vehicle_model,
    vt.description AS vehicle_class,
    vm.model       AS vehicle_brand,

    -- Plakjanje
    p.amount,
    p.payment_time,
    pm.payment_tip                          AS payment_method,  -- CASH / CARD

    -- Originalna cena pred popust
    ROUND(
            p.amount / NULLIF(1.0 - r.discount_percentage / 100.0, 0)
                ::numeric, 2)                           AS amount_before_discount,

    r.discount_percentage,

    -- Statusi
    sp.status_text                          AS payment_status,
    sr.status_text                          AS ride_status

FROM Payments p
         JOIN Rides r            ON p.ride_id                    = r.ride_id
         JOIN Users u            ON r.user_id                    = u.user_id
         JOIN Drivers d          ON r.driver_id                  = d.driver_id
         JOIN Payment_methods pm ON p.payment_method_id          = pm.payment_method_id
         JOIN Status sp          ON p.status_id                  = sp.status_id
         JOIN Status sr          ON r.status_id                  = sr.status_id
         JOIN Locations lp       ON r.pickup_location_id         = lp.location_id
         JOIN Locations ld       ON r.dropoff_location_id        = ld.location_id
         LEFT JOIN vehicle_ownership vo ON r.vehicle_ownership_id = vo.vehicle_ownership_id
         LEFT JOIN vehicle_types vt ON vo.vehicle_type_id = vt.vehicle_type_id
         LEFT JOIN vehicles_model vm ON vt.vehicles_model_id = vm.vehicles_model_id

;

select * from vw_payment_history;

select * from vw_payment_history where user_id = 2267;
CREATE INDEX idx_payments_ride_id 
    ON payments(ride_id DESC NULLS LAST);

select * from vw_payment_history where DATE(payment_time) = '2025-10-02';
CREATE INDEX idx_payments_date 
    ON payments(DATE(payment_time));
    
DROP INDEX idx_payments_ride_id;
DROP INDEX idx_payments_date;
}}}

== VIEW 4: vw_driver_profile ==
Овој поглед е оптимизиран за апликации од типот „Барање на возило во близина“. Неговата главна улога е да креира профил на возачите кои се во моментов достапни за примање на нови патници, филтрирајќи ги само оние што се активни и слободни во системот.

Што прави овој поглед?

Реална достапност: Погледот ги поврзува табелите Drivers со Active_drivers и применува филтрирање (WHERE s.status_text = 'active' AND ad.is_available IS TRUE), обезбедувајќи листа што содржи само возачи кои можат веднаш да се ангажираат.

Локациска свесност: Ги вклучува моменталните географски координати и адресата (град, населба, улица) на возачот, што е неопходно за алгоритмите кои пресметуваат кој возач е најблиску до корисникот.

Профилирање на возило: Обезбедува детални технички спецификации за возилото што возачот го управува во моментот (таблички, боја, година, бренд и класа), овозможувајќи му на корисникот да го препознае возилото при пристигнувањето.

Економски параметри: Ја прикажува тарифата (базна цена и цена по километар) која е специфична за типот на возило на возачот, овозможувајќи транспарентна пресметка на потенцијалното возење уште пред неговото започнување.

Технички прибелешки
Релациска структура: Користи LEFT JOIN за поголемиот дел од поврзувањата (возила, локации), што осигурува дека профилот на возачот ќе биде генериран дури и ако одредени податоци (како моментална локација) привремено недостасуваат во системот.

{{{#!sql

CREATE OR REPLACE VIEW vw_driver_profile AS
SELECT
    d.driver_id,
    d.name                                  AS driver_name,
    d.phone                                 AS driver_phone,
    d.rating                                AS driver_rating,
    d.registration_date,

    -- Dali e momentalno aktiven/dostapen
    ad.is_available,
    ad.working_start,
    ad.working_end,

    -- Momentalna lokacija
    l.grad                                  AS current_grad,
    l.naselba                               AS current_naselba,
    l.ulica                                 AS current_ulica,
    l.latitude                              AS current_lat,
    l.longitude                             AS current_lng,

    -- Vozilo
    vo.Vehicle_ownership_id,
    vo.Plate                                AS vehicle_plate,
    vo.Color                                AS vehicle_color,
    vo.year                                 AS vehicle_year,

    -- Tip i brend
    vm.Model                                AS vehicle_brand,
    vt.type_name                            AS vehicle_model,
    vt.description                          AS vehicle_class,   -- Economy / Luxury

    -- Cena za ovoj vozac
    pr.base_price,
    pr.price_per_km,

    -- Status na vozacot
    s.status_text                           AS driver_status

FROM Drivers d
         JOIN Status s                       ON d.status_id              = s.status_id
         LEFT JOIN Active_drivers ad         ON d.driver_id              = ad.driver_id
         LEFT JOIN Locations l               ON ad.current_location_id   = l.location_id
         LEFT JOIN Drivers_Vehicle_ownership dvo ON d.driver_id          = dvo.driver_id
         LEFT JOIN Vehicle_ownership vo      ON dvo.Vehicle_ownership_id = vo.Vehicle_ownership_id
         LEFT JOIN Vehicle_types vt          ON vo.vehicle_type_id       = vt.vehicle_type_id
         LEFT JOIN Vehicles_model vm         ON vt.Vehicles_model_id     = vm.Vehicles_model_id
         LEFT JOIN Pricing_rules pr          ON vt.vehicle_type_id       = pr.vehicle_type_id
WHERE s.status_text = 'active' and ad.is_available is true;


select * from vw_driver_profile;
}}}


== VIEW 5: vw_cancellation_details ==
Овој поглед е наменет за анализа на откажаните возења и следење на оперативната ефикасност на системот. Тој овозможува лесна идентификација на причините за откажувањата, што е критично за подобрување на квалитетот на услугите и корисничкото искуство.

Што прави овој поглед?

Идентификација на одговорноста: Јасно го дефинира изворот на откажувањето преку cancelled_by_type (корисник, возач или администратор) и ја наведува причината (reason), што овозможува сегментирана анализа на проблемите.

Финансиски увид: Ја прикажува „пенал-таксата“ (cancellation_fee) која се наплаќа, овозможувајќи следење на приходите остварени од откажани возења.

Контекстуална анализа: Ги поврзува податоците за откажувањето со деталите за самото возење (корисник, возач, локација на поаѓање, дистанца), што помага да се утврди дали постојат специфични шеми (на пр. одредена локација или тип на возило каде откажувањата се почести).

Временска рамка: Ги споредува времето на креирање на барањето (request_time) и времето на откажување (cancelled_at), што е клучен параметар за мерење на времето на одзив на возачите.

{{{#!sql

CREATE OR REPLACE VIEW vw_cancellation_details AS
SELECT
    c.cancellation_id,
    c.ride_id,

    -- Koj otkazal
    c.cancelled_by_type,                    -- USER / DRIVER / ADMIN
    c.cancelled_by_id,
    c.reason,
    c.cancellation_fee,
    c.created_at                            AS cancelled_at,

    -- Korisnik na voznata
    u.user_id,
    u.name                                  AS user_name,
    u.phone                                 AS user_phone,

    -- Vozac na voznata
    d.driver_id,
    d.name                                  AS driver_name,
    d.phone                                 AS driver_phone,

    -- Vozilo (za da se vidi dali e Economy ili Luxury)
    vt.description                          AS vehicle_class,
    pr.base_price                           AS tariff_base_price,

    -- Pickup lokacija
    lp.naselba                              AS pickup_naselba,
    lp.ulica || ' ' || lp.broj             AS pickup_address,

    -- Vreme na baranjeto
    r.request_time,
    r.distance_km,

    -- Status na voznata
    s.status_text                           AS ride_status

FROM Cancellations c
         JOIN Rides r            ON c.ride_id                    = r.ride_id
         JOIN Users u            ON r.user_id                    = u.user_id
         JOIN Drivers d          ON r.driver_id                  = d.driver_id
         JOIN Status s           ON r.status_id                  = s.status_id
         JOIN Locations lp       ON r.pickup_location_id         = lp.location_id
         LEFT JOIN Vehicle_ownership vo      ON r.Vehicle_ownership_id = vo.Vehicle_ownership_id
         LEFT JOIN Vehicle_types vt          ON vo.vehicle_type_id       = vt.vehicle_type_id
         LEFT JOIN Pricing_rules pr          ON vt.vehicle_type_id       = pr.vehicle_type_id;


select * from vw_cancellation_details;

select * from vw_cancellation_details where user_id = 19020;

CREATE INDEX idx_cancellations_ride_id 
    ON cancellations(ride_id DESC NULLS LAST);

DROP INDEX idx_cancellations_ride_id;

}}}


==  VIEW 6: vw_user_notifications ==

Еве го описот за шестиот поглед (vw_user_notifications), подготвен за вашата техничка документација:

Опис на погледот (View): vw_user_notifications
Овој поглед е дизајниран за централизирано следење на комуникацијата со корисниците. Тој ги обединува сите системски известувања испратени до корисниците, овозможувајќи лесен увид во историјата на известувањата и контекстот во кој биле испратени.

Што прави овој поглед?

Контекстуална историја: Ги поврзува пораките (Messages) со конкретни возења (Rides), што му овозможува на администраторот или на самиот корисник точно да знае на што се однесува секоја нотификација (на пр. „Возачот пристигна“ за возењето од вчера).

Следење на испораката: Ги прикажува статусите на нотификациите (notification_status), што е важно за дијагностицирање на проблеми доколку корисникот тврди дека не добил известување за одреден настан.

Адресна контекстуализација: Ги повлекува информациите за почетната и крајната локација на возењето (pickup_address, dropoff_address), со што се добива јасна слика за рутата без потреба од дополнителни пребарувања во други табели.

Оперативна транспарентност: Ги вклучува времето на испраќање (sent_time) и статусот на возењето во тој момент, што помага во анализата на однесувањето на системот за нотификации во реално време.

Оптимизација на перформансите
За да се обезбеди брзо пребарување на известувањата кои се однесуваат на одредени корисници или возења, дефинирани се индекси:

idx_notifications_user_id: Оптимизира пристап до историјата на нотификации за конкретен корисник (важно за личниот профил на корисникот во апликацијата).

idx_notifications_ride_id: Оптимизира пребарување на сите известувања поврзани со едно единствено возење (важно за корисничка поддршка при истражување на конкретен случај).
{{{#!sql
CREATE OR REPLACE VIEW vw_user_notifications AS
SELECT
    n.notification_id,

    -- Korisnik
    u.user_id,
    u.name                                  AS user_name,

    -- Poraka
    m.message_id,
    m.message_text,
    n.sent_time,

    -- Za koja voznja se odnesuva
    n.ride_id,
    r.request_time                          AS ride_request_time,

    -- Kratka adresa za kontekst
    lp.naselba                              AS pickup_naselba,
    lp.ulica  ' ' 
 lp.broj             AS pickup_address,
    ld.ulica  ' ' 
 ld.broj             AS dropoff_address,

    -- Status na voznata (za kontekst vo notifikacijata)
    sr.status_text                          AS ride_status,

    -- Status na notifikacijata (sent / fail)
    sn.status_text                          AS notification_status

FROM Notifications n

         JOIN Users u            ON n.user_id                    = u.user_id
         JOIN Messages m         ON n.message_id                 = m.message_id
         JOIN Rides r            ON n.ride_id                    = r.ride_id
         JOIN Status sn          ON n.status_id                  = sn.status_id
         JOIN Status sr          ON r.status_id                  = sr.status_id
         JOIN Locations lp       ON r.pickup_location_id         = lp.location_id
         JOIN Locations ld       ON r.dropoff_location_id        = ld.location_id;


select * from vw_user_notifications;


select * from vw_user_notifications where user_id = 16095;
CREATE INDEX idx_notifications_user_id ON notifications(user_id DESC NULLS LAST);

select * from vw_user_notifications where ride_id = 3005327;
CREATE INDEX idx_notifications_ride_id ON notifications(ride_id DESC NULLS LAST);

DROP INDEX idx_notifications_user_id;
DROP INDEX idx_notifications_ride_id;
}}}