# Релационен модел

## ЕР дијаграм


## Архитектура и главни концепти

### Користачи и нивни улоги

Табелите users, drivers и passengers функционираат по принцип на инхеритација. Базната табела users содржи основни информации за сите во системот, додека drivers и passengers се специјализирани и содржат само релевантни атрибути за та улога. Јавно еден кориснички профил може да има и две улоги истовремено — да е и возач и патник.

### Возила и нивна класификација

Возилата се организирани во три нивоа: manufacturers (производител), vehicle_models (модел) и vehicles (конкретно возило). Овој пристап спречува дупликување на податоци. Врската помеѓу возачите и возилата е моделирана преку табелата vehicle_ownership, која чува целосна историја на сопственост. Кога некој во возачот промени возило, новиот запис се додава, а старите се задржуваат — никогаш не бришеме историја.

### Рути и возења

Табелата routes е шаблон — претставува дефинирана патека со нејзиниот редослед на застанувања. Табелата rides пак претставува конкретно возење кое возачот го организира врз база на таа рута — сакај определен датум, час и возило.

Застанувањата на рутата се чувуваат во route_stops со редоследен број, што значи рутата може да има колку сакаш застанувања. Истата локација може да се појави повеќе пати (на пример, круговна рута).

### Сегментирање на возења и наплата

За прецизна пресметка на цена, возењата се делат на сегменти:

• route_segments — ја дели рутата на делови помеѓу два последователни застанувања
• passenger_segments — чува колку патници биле на секој сегмент и колку треба да плати секој од нив

Финалната сума за секоја резервација се чува во booking_final_fare.

### Условни полиња (nullable foreign keys)

Неколку табели имаат nullable foreign keys, а нивното значење зависи од контекст:

• bookings.pickup_stop_id и bookings.dropoff_stop_id — го дефинираат сегментот што го резервира патникот. Ако патникот патува на целата рута, тие се почетниот и крајниот стоп.
• rides.recurrence_days и rides.recurrence_end_date — се пополнуваат само кога is_recurring = TRUE. За еднократни возења, овие полиња се NULL.

### Система за патарини

Три табели работат заедно за управување со патаринските рампи:

• toll_points — наплатни рампи со цена по тип возило
• ride_tolls — евидентира кои рампи се поминати во одредено возење
• toll_passenger_split — ја дели цената рамномерно меѓу патниците кои биле присутни на тој делот

### Готовинско плаќање

Апликацијата работи исклучиво со готовина, така што нема табела за онлајн трансакции. Табелите fare_splits и booking_final_fare служат како референцијални алатки — возачот ги користи за да знае колку да собере од секој патник, исё.

### Оценување (Рејтинги)

Оценувањето функционира преку табелата ratings со CHECK constraint кој спречува самооценување. Оценката на возач/патник не се чува како просто поле, туку се пресметува динамички преку driver_ratings и passenger_ratings views за да останува во синхрона.

### Историја и следливост

Две табели чуваат целосна историја на промени:

• ride_status_history — сите промени на статусот на возење
• booking_status_history — сите промени на статусот на резервација

Секоја промена има временска марка, што овозможува целосна следливост.

### Бришење на податоци

За да се задржи статистика и обврски дури и кога кориснички профили се избришат, сите foreign keys кон users користат ON DELETE SET NULL или се поврзуваат со резервиран корисник со id = 0 ("избришан кориснік"). Foreign keys кон критични табели (rides, routes, bookings) користат ON DELETE RESTRICT — не смее ништо да се избрише ако е поврзано.

---

## Прегледи (Views)

Базата содржи девет прегледи кои го поедностављуваат најчестиот код во апликацијата.

### v_available_rides

Ги прикажува сите возења со статус scheduled кои се отворени за резервирање. За секое возење ја обединува информацијата за возачот, возилото, марката, моделот, рутата и градовите, плус пресметана проценета цена врз база на должина на рута и цена по км. Просечната оцена на возачот е веќе вклучена.

Апликацијата го користи при пребарување — просто добива WHERE за град на почеток, час, итн.

### v_driver_profile

Комплетна слика на возачкиот профил — лични податоци, возачка дозвола, примарното возило, укупно/завршено/откажано возења и просечна оцена. Koristi ga возачот при ажурирање на своја страна и патникот при проверка со кого се сокува пред резервирање.

### v_passenger_trip_history

Целосна историја на патувања за секој патник — резервации со статус, име на возач, почеток/крај, потврди за качување/слегување, финална цена и оценка. Секоја резервација е редок (не групиран), што го едностави филтерирањето и пагинирањето во апликацијата.

### v_ride_manifest

Список на сите потврдени, активни и завршени патници за одредено возење — имиња, телефони, места на качување/слегување, финална цена. Возачот го гледа пред поаѓање за да знае кого чека, каде да застане и колку да наплати.

### v_driver_earnings

Месечен преглед на приходите по возач. За секој месец прикажува број возења, број наплатени резервации, вкупен приход, просек и min/max по резервација. Корисно е и за возачот (лична финансиска контрола) и за администраторот (анализа на активност).

### v_route_popularity

Ги рангира рутите по број на резервации. Прикажува просечна цена по резервација и просечна цена по км. Служи за препораки на почетниот екран и за анализа — ако рута има многу возења но малку резервации, сигнал е дека нешто не е окај (премногу скапо, лоша достапност).

### v_booking_details

Целосна слика на една резервација — патник, возач, возило со регистарски табички, места (со имиња на локации и градови), време поаѓање, статус, финална цена. Користи се при потврда и при генерирање на сметка. Апликацијата секогаш го вика со WHERE booking_id = ? — никогаш без филтер.

### v_unread_notifications

Само непрочитаните нотификации (каде read_at IS NULL), збогатени со име на корисник и „старост во минути" за лесна приказ (нпр. „пред 5 минути"). Апликацијата го вика со WHERE user_id = ? за конкретниот логиран корисник.

### v_incident_summary

Административен преглед на пријавени инциденти со целосен контекст — тип, опис, време пријава, лични податоци на пријавувач и возач (вклучувајќи возачка дозвола) и рутата. Наменет исклучиво за администраторот. Прикажува инциденти без оглед на статус на возење, бидејќи инцидент може да се пријави и по завршено возење.